Diğer tersine-dönüş modellerinin hemen hepsi baş ve omuzlar modelinin varyasyonudurlar. Bir ana yukarı-trend�de, bir dizi yükselen tepe ve tabanların momentum kaybetmeye başladığı bir durumu düşünelim. Bu süre içinde arz ve talep nispeten denge içindedir. Bu dağıtma aşaması tamamlanınca, yatay hareketin tabanındaki destek seviyeleri kırılır ve yeni bir aşağı-trend ortaya çıkar.

Bu durumun, tepede oluşmuş olan bir baş ve omuzlar formasyonunda nasıl göründüğüne bakalım (Bkz. Şekil: 5-1a ve b). A noktasında, yukarı-trend henüz bir tepenin oluştuğuna dair bir sinyal vermeden yol almaktadır. Fiyat daha yüksek yeni tepeler oluşturdukça işlem hacmi de artmaktadır ki, bu normaldir. B noktasına doğru oluşan düzeltme dalgası sırasındaki işlem hacmi düşmüştür ki bu da beklenen şekildedir. C noktasında, dikkatli bir analizci A'ya doğru olan dalga sırasında gerçekleşen işlem hacminin bir önceki dalgaya göre daha az olduğunu fark etmiş olabilir. Bu durum kendi içinde çok önemli olmamakla birlikte, analizcinin kafasında yeşil bir ışık yakar.


Şekil 5.1a Şekilde baş ve omuzlar modeli görülüyor. Bu modelin tabanda oluşan biçimi, zirvede oluşan biçiminin aynada yansıması gibidir. Önem taşıyan tek farklılık, modelin ikinci yarısında işlem hacmi modelinde ortaya çıkan farklılıktır. Bu modelde, baş'tan yukarıya doğru olan hareket sırasındaki işlem hacmi daha yüksek olmalıdır ve omuz çizgisinin kırılışında işlem hacminde patlama görülmelidir. Omuz çizgisi kırıldıktan sonra omuz çizgisine doğru bir geri dönüş hareketine bu modelde çok daha sık rastlanır.

Daha sonra fiyatlar D noktasına doğru düşmeye başlar. Düşüş daha önceki tepe olan A noktasından daha aşağıda bir yerlere kadar sürer. Bir yukarı-trendde geçilmiş olan bir tepenin daha sonraki düzeltmelerde destek seviyesi olduğunu anımsayalım. A noktasının altına düşülmesi ve neredeyse, bir önceki düzeltmenin tabanı olan B noktasına kadar gerilenmesi yukarı-trend�de bir şeylerin yanlış gidiyor olduğuna ilişkin bir diğer uyarıdır.

Piyasa yeniden E noktasına doğru bir çıkış başlatır ve bu kez daha da düşük işlem hacmi ile C noktasındaki önceki tepeye erişemez. Bir yukarı-trendin sürebilmesi için her bir yüksek noktasını kendisinden bir önceki yüksek noktayı geçebilmesi gerekir. E noktasına doğru olan çıkışın bir önceki tepe olan C noktasına erişmemiş oluşu, yeni bir aşağı-trend için gerekli olan koşulların yarılanmasının sağlanmış olmasıdır (düşen tepeler).

Zaten, ana trend çizgisinin (1 çizgisi) çoktan kırılmış oluşu da bir diğer tehlikeli sinyaldir. Fakat tüm bu uyarılara karşın, bu noktada tüm bilebileceğimiz şey, trendin yukarı-trend'den yatay trende değişmiş olduğudur.

Boyun Çizgisinin Kırılması Modeli Tamamlar

Artık şimdi son iki tabanları birleştiren (B ve D noktaları) bir trend çizgisi {boyun çizgisi (2 çizgisi)} çizebiliriz. Bu çizgi tepelerde genellikle hafifçe yukarıya doğru eğimli olur (bazen yatay bir çizgidir, nadiren de aşağı doğru eğimlidir). Tepede oluşan baş ve omuzlar formasyonunu tanıyabilmenin en önemli göstergesi boyun çizgisinin altında gerçekleşen bir kapanıştır. Böylelikle B ve D tabanları birleştirilerek çizilmiş olan trend çizgisi ve D noktasındaki destek kırılmış olur ve yine böylelikle yeni bir aşağı-trend için gerekli olan düşen tepe ve tabanlar da ortaya çıkmış olur. Şimdi, C, D, E ve F noktalarının oluşturduğu tepe ve tabanlar yardımıyla yeni aşağı-tren'i tanıyabiliriz. Boyun çizgisinin kırılışı sırasında işlem hacmi artar.


Şekil 5.1b Pimaş'ın grafiğinde tepede ortaya çıkmış olan bir baş ve omuzlar modeli görülüyor.

Geriye Dönüş Hareketi

Boyun çizgisi kırıldıktan sonra çoğunlukla, D noktasına ya da boyun çizgisine kadar süren bir geriye dönüş hareketi yaşanır (Şekil 5.1a'daki G noktası). Geriye dönüş hareketi her zaman oluşmayabilir ya da boyun çizgisine kadar sürmeyebilir. Boyun çizgisinin kırılışı sırasında gerçekleşen işlem hacmi yüksek olur ise, bu durumda bir geriye dönüş hareketine daha az rastlanır. Eğer boyun çizgisi düşük işlem hacmi ile kırılırsa muhtemelen bir geriye dönüş hareketi gerçekleşir ancak, geriye dönüş hareketi sırasında işlem hacmi düşük şekilde seyreder ve daha sonra bunu takip eden aşağı-trend sürecindeki işlem hacmi dikkati çekecek şekilde yüksek olur.

Özet

Bir tepede oluşan bir baş ve omuzlar modelinin temel bileşenlerini yeniden gözden geçirelim.

1. Bir yukarı-trend,

2. Yüksek işlem hacmiyle oluşan bir sol omuz (A noktası) ve bunu takip eden B noktasındaki düzeltme tabanı,

3. Yeni bir yüksek tepe fakat düşük işlem hacmi (C noktası),

4. Daha önceki tepenin (A noktasındaki) daha aşağılarına, bir önceki tabana (D noktasına) kadar yaklaşan bir düşüş,

5. Baş�ın tepesine (C noktası) erişemeyen, oldukça düşük işlem hacmiyle üçüncü bir çıkış hareketi (E noktası),

6. Boyun çizgisinin altında gerçekleşen bir kapanış,

7. Boyun çizgisine doğru bir geriye dönüş hareketi (G noktası) ve bunu takip eden yeni düşük değerler.

Tanımladığımız üç tepede görülen nedir?

Orta tepe (baş) her iki omuzdan (A ve E noktaları) bir miktar daha yukarıdadır. Ancak model, boyun çizgisi kapanış fiyatı temelinde kırılmadıkça tamamlanmış olmaz. Burada yine %3'lük geçiş ölçütü (ya da bu ölçütün başka biçimleri) ya da omuz çizgisinin altında iki gün üst üste kapanış gerçekleşmesi (iki gün kuralı), boyun çizgisinin kırılmış olması konusunda onaylayıcı ek işaretler olarak kullanılabilir. Fakat yine de, aşağı-trend ortaya çıkıncaya kadar, modelin gerçekten bir baş ve omuzlar formasyonu olmaması ve yukarı-trend�in bir yerlerde hareketini sürdürmesi ihtimali her zaman vardır.

İŞLEM HACMİNİN ÖNEMİ

Bütün fiyat modellerinde olduğu gibi, yukarı-trend�in tepesinde oluşan baş ve omuzlar modelinin gelişiminde de işlem hacminin önemli bir rolü vardır. Genel bir kural olarak, ikinci tepenin (baş) oluşumundaki işlem hacmi, sol omuzun oluşumundaki işlem hacmine göre daha düşüktür. Bu tam bir gereklilik değilse de, erken bir sinyal olması açısından önemlidir.

En önemli işlem hacmi sinyali, üçüncü tepenin (sağ omuzun) oluşması sırasında ortaya çıkar. İşlem hacmi sağ omuzda, önceki iki tepeden dikkati çekecek şekilde daha az olmalıdır. İşlem hacmi boyun çizgisinin kırılışı sırasında artar, geriye dönüş hareketi sırasında azalır ve geriye dönüş hareketinin tamamlanması ile yeniden artar.

Daha önce de değindiğimiz gibi işlem hacmi, piyasanın tepelerinde fazla önemli değildir. Fakat bazı durumlarda, eğer yeni ortaya çıkmış olan aşağı-trend sürme eğilimindeyse işlem hacmi de artmaya başlar. İşlem hacmi, kısaca üzerinde durulması gereken bir konu olarak, piyasanın tabanlarında daha belirleyici bir rol oynar.

FİYAT HEDEFİNİN BULUNMASI

Bir fiyat hedefini belirleyebilmenin yöntemi, fiyat modelinin yüksekliğine dayanır. Önce "baş"tan (C noktası) omuz çizgisine kadar olan düşey mesafe ölçülür ve bu mesafe boyun çizgisinin kırıldığı noktadan aşağı doğru uzatılarak fiyatın düşüş hedefi bulunur. Örneğin; "baş"ın üst noktasının 100'de ve omuz çizgisinin 80'de bulunduğunu kabul edelim. Bu şekilde düşey mesafe 100-80=20 olacaktır. Omuz çizgisinin kırıldığı yerden aşağı doğru bu 20 birim ölçülür. Eğer şekil 5-a'daki boyun çizgisi, kırıldığı zaman 82'de bulunuyor olsaydı o zaman aşağı doğru fiyat hedefi 82-20=62 olacaktı.

Aynı ölçüm için daha kolay bir teknik, düşüşün ilk dalgasının (C ve D noktaları) ölçülmesi ve bu değerin 2 ile çarpılması, da kullanılabilir. Bu iki teknikten hangisi kullanılırsa kullanılsın, bu modelin yüksekliği ne kadar büyük olursa, fiyat hedefi de o kadar büyük olur.

Şu görülüyor ki, fiyat, boyun çizgisinin üzerinde hangi yüksekliğe çıkmış ise, boyun çizgisinin altında da aynı mesafede yol alır. Çubuk grafiklerinin hemen tüm fiyat hedefleri, çeşitli modellerin yüksekliğine ya da hareketliliğine dayanır.

Şunu daima hatırlamakta yarar var ki, ölçülen fiyat hedefi yalnızca minimum hedeftir. Fiyatlar çoğu zaman bu minimum hedeflerden daha ilerilere giderler. Ancak minimum hedefi bilebilmek, piyasada pozisyon açmak ya da kapatmak için yeterli potansiyel olup olmadığını önceden belirleyebilmekte yararlıdır. Eğer piyasa minimum fiyat hedefini geçerek yoluna devam ederse, bu da pastanın kreması olur.

Maksimum fiyat hedefi ise, bir önceki hareketin bütününün boyu kadardır. Eğer önceki boğa piyasası 30'dan 100'e gitmiş ise, o zaman, bir zirvede ortaya çıkmış olan fiyat modelinden aşağı doğru maksimum fiyat hedefi, yukarı hareketin tümünün 30'a kadar geri alınması olacaktır.

Fiyat Hedeflerinin Düzenlenmesi

Fiyat hedefleri bulunmaya çalışılırken bir dizi başka etken de hesaba katılmalıdır. Yukarıda incelediğimiz, tepede oluşan baş ve omuzlar formasyonunun ve diğer fiyat modellerinin ölçüm teknikleri yalnızca ilk adımdır. Hesaba katılması gereken diğer birçok teknik etken vardır. Örneğin; önceki yukarı hareket sırasında, düzeltme hareketlerinin tabanları olarak belirgin destek seviyeleri nerelerdir? Düzeltme hareketleri genellikle bu noktalarda dururlar.

Yüzde geri çekilmeler nelerdir? Maksimum geri çekilme hedefi önceki yukarı hareketin %100 geri çekilmesidir.Fakat acaba, %50 ve %66 geri çekilme seviyeleri nelerdir? Bu seviyeler piyasaya genellikle önemli destek sağlayan seviyelerdir. Geri kalmış anlamlı fiyat boşlukları var mı? Fiyat boşlukları da düzeltmeler de destek alanlarıdır.

Çizilebilen uzun dönemli trend çizgileri var mı? Teknik analizci, fiyat modellerinin fiyat hedeflerini belirlemeye çalışırken başka teknik araçları değerlendirmelidir. Örneğin, aşağı doğru bir fiyat ölçümünün 30'a kadar bir fiyat hedefi varsa ve aynı zamanda 32'de belirgin bir destek seviyesi de varsa, bu durumda teknik analizci, aşağı doğru fiyat ölçümünü 30 yerine 32 olarak belirleyebilme konusunda dikkatli olmalıdır.

Genel bir kural olarak; fiyat hedefinin ölçümü ve belirgin bir destek ya da direnç seviyesi arasında açıkça bir farklılık ortaya çıkarsa, fiyat hedefini destek ya da direnç seviyesi olarak belirlemek çoğu zaman daha güvenlidir. Teknik analizcinin elinde birçok değişik teknik araç vardır. Usta teknik analizci, bütün bu teknik araçları uyumlu bir şekilde birleştirerek yerli yerinde kullanabilmelidir.

BAŞARISIZ BAŞ ve OMUZLAR MODELİ

Fiyatlar bir kere omuz çizgisine doğru yol aldıktan ve bir baş ve omuzlar modeli tamamladıktan sonra, yeniden omuz çizgisinin altına düşmemelidir. Bir tepede, omuz çizgisi aşağıya doğru bir kere kırıldıktan sonra, omuz çizgisinin üzerindeki daha sonraki bir kapanış, omuz çizgisinin kırılışının muhtemelen yanlış bir sinyal olduğunu ve başarısız baş ve omuzlar modeli denilen bir formasyonun oluştuğunu gösterir. Bu tip bir model, başlangıçta klasik bir baş ve omuzlar modeline benzer fakat bu modelin gelişiminin bir noktasında (omuz çizgisinin kırılmasından önce ya da hemen sonra) fiyatlar kendi asıl trendleri doğrultusundaki hareketlerine devam ederler.

Buradan iki önemli ders çıkar. Birincisi, grafik modellerinin hiçbiri yanılmaz değildir. Grafik modelleri çoğu zaman yararlı olsa da bu, her zaman işe yaradıkları anlamına gelmez. İkinci ders, teknik analizcinin, yaptığı analizin yanlış olduğu konusundaki sinyallere karşı uyanık olması gerektiğidir.

Kaynak : Ekonomi

Bu Mesaj 12-05-2007 16:37:53 PM değiştirilmiştir. Değiştiren... : ToKoBa.

Adını, oluşturduğu şeklin insana benzemesinden alan bu formasyon sıkça görülen bir formasyon olup doğruluk oranı oldukça yüksektir. Omuz-Baş-Omuz Formasyonları, yükselen trendin sonunda ortaya çıkabildiği gibi, alçalan trendin bitiminde de görülebilmekte, sağ ve sol omuzlar simetrik olma eğilimine sahip olmaktadır.

Formasyonun oluşumu dört aşamadan geçmektedir.

1. Yükselen bir trendin ivme kazanması sonucu hisseye ilgi başlar. Ardından, karlarını realize etmeye çalışan yatırımcıların satışları ve talebin azalması sonucu çıkış hızı azalır. Fiyatlar bir süre yatay seyrettikten sonra gerilemeye başlar ki bu durum “Sol omuz”un oluşmaya başlamasını ifade eder. Çıkış esnasında görülen yoğun işlem hacmi artık göreceli olarak azalmıştır.

2. Fiyatlar bir süre daha geriledikten sonra tekrar bir talep oluşur. Bu talep ralli başlagıcında alış gerçekleştiremeyip, mevcut durumu tekrar alım fırsatı olarak değerlediren yatırımcıların (önceki tepede satış fırsatını kaçırdığını düşünen yatırımcıların) da desteği ile fiyatları bir önceki tepeden daha yukarılarda bir yerlere taşır. Ancak bu yeni talep geçicidir ve kısa sürer. Sol omuzun oluşumu sırasında satış fırsatını kaçıran yatırımcılar tarafından gerçekleştirilen satışlarla fiyatların yükselişi engellenir ve düşmeye başlayan fiyatlar “baş” kısmını oluşturur. Bu bölgenin oluşumu sırasında işlem hacmi maksimum fiyat seviyelerinde, sol omuzdakinden daha düşük düzeylerde gerçekleşir. Fiyatların sol omuzun zirve seviyelerinden daha düşük seviyelerde gerçekleşmesi ile baş oluşumu tamamlanır. Sol omuz ile başın sonuçlandığı dipler arasındaki hata “boyun çizgisi” denir ve bu nokta bir sonraki aşamada kritik destek seviyesidir.

3. Bu aşama genelde bir tepki aşaması niteliğindedir. Bir önceki aşamaya nazaran çok düşük bir işlem hacmi ile gerçekleşen bu çıkış genelde sol omuz seviyelerinde son bulur. Hiçbir zaman baş seviyelerine ulaşamayan fiyatlar gerilemeye başlar ve boyun çizgisi seviyelerine ulaşır. Bu aşama “sağ omuz”un oluşumunu ifade eder.

4. Boyun çizgisi seviyesine gelen fiyatlar, daha önceki seviyelerde görülen taleple karşılaşılmaması sonucu bu seviyeyi aşağı doğru kırarlar ki bu durum “teyit” veya “kırılma” olarak adlandırılır. Fiyatların boyun çizgisisini minimum %5 aşağı kırması ile formasyon onaylanır. Talebin zayıf olması halinde fiyat çok daha aşağılara inebilir; daha sonra yeni bir atakla tekrar boyun çizgisi civarında sona erebilir veya boyun çizgisini biraz yukarı doğru geçebilir.

Anlatılan tüm bu safhaları ve özellikleri aşağıdaki grafikte görmek mümkündür:

Bu dört safhadan herhangi birinin eksik olması halinde, formasyon ve beklenen seyri şüphe ile karşılanmalıdır. Boyun çizgisinin kırılması ile uzun vadeli satış kesinleşmekte, boyun çizgisine doğru yapılacak atak günleri son satış fırsatı olarak değerlendirilmektedir.

Bu formasyonun en önemli ve karakteristik sayılabilecek özelliği; sol omuz ile sağ omuz işlem hacimleri karşılaştırıldığında daimi bir üstünlük kararına varılamaması ve bazen her iki tarafın da birbirine eşit olmasıdır. Ancak sağ omuzdaki işlem hacmi mutlaka sol omuz ve baştaki işlem hacminden daha düşük bir seviyede gerçekleşmekte; yani sağ omuz oluşurken fiyatlar yükselse de işlem hacminde kayda değer yükselişler görülmemekte ve işlem hacmi sol omuz ve kafa hacminin çok altında kalmaktadır.

Boyun çizgisi genelde düz olmakla beraber, yukarı veya aşağı eğilimli de olabilmektedir. Aşağı eğilimli olması aşırı derecede zayıf bir piyasayı işaret ederken; yukarı eğilimli olması ise piyasanın sağlamlığı anlamını taşımaktadır. Bu çizgi destek görevi de gördüğü için kırılması ayrı bir önem taşımaktadır. Sağ omuzdan boyun çizgisine kadar gerileyen fiyatın çizgiden aşağı inmeden oyalanması formasyonun henüz tamamlanmadığı ve buradan tekrar yükselişe geçilebileceği anlamına gelir. Zira bazen formasyon sona ermeden tekrar yükseliş trendinin başlaması sözkonusu olabilmektedir. Fiyatların boyun çizgisini aşağı doğru kırması ise formasyonunun tamamlandığını doğrular ve trend değişimine ilişkin sinyal verir (SAT sinyali).

Omuz-Baş-Omuz Formasyonu’nun oluşumu 3-4 hafta ile birkaç yıl arasında değişebilmekte ve süre uzadıkça piyasadaki düşüş de daha büyük olmaktadır. Fiyatlar boyun çizgisini deldikten sonra düşüş ya da yükselişin boyun çizgisiyle kafa arasındaki mesafe kadar olması beklenir.

Omuz-Baş-Omuz Formasyonu tamamlandıktan sonra fiyatın o güne kadar gitmekte olduğu yönü değiştireceği anlaşılmakta ve bu formasyondan hareketle fiyatın en az nereye kadar gerileyebileceği de belirlenebilmektedir. Bu amaçla yukarıdaki grafikte görüldüğü gibi, baş hizasındaki en yüksek kapanış fiyatından aşağı doğru dikey bir çizgi indirilmekte ve bu çizginin boyun çizgisi ile kesiştiği mesafe en az düşüş için ölçüm mesafesi olmaktadır. Fiyatın boyun çizgisini kırdığı noktadan itibaren bu mesafe kadar aşağı ineceği varsayılmakta; dolayısıyla boyun çizgisi ile baş arasındaki mesafenin az oması düşüşün de az olacağı şeklinde yorumlanmaktadır. Ancak bu hedef, düşüş trendinin sonunu değil; bu trend içinde hissenin ulaşabileceği en düşük fiyatı ifade etmektedir.
Kaynak : IBS

Çok kuvvetli bir formasyon olup senetlerinizi satmanızda yarar bulunmaktadır. Belirli bir süredir devam eden çıkış akımının sona erip, düşüşe geçildiğinin sinyalini veren zirve görüntüsüdür. Uzun vadede verdiği tahribat yüksek olan bir zirve görünümüdür ve düşüş akımı sona erdiğinde büyük kayıplara yol açar. Görüntü olarak insan vücudu örnek alınırsa sağ ve sol omuzların ortasında yer alan kafa nasıl en yüksek seviyeyi oluşturuyorsa senet grafiklerinde de orta kısımda yer alan ve en yüksek seviyede olan zirvenin her iki yanında da daha düşük seviyelerde oluşan iki adet zirve daha gözlemlenir. Formasyon uzun süredir devam eden “ bull markets “ veya diğer adıyla “ boğa piyasaları ” nın sonunda gerçekleşir. Genelde yukarı yönde hareket eden ve büyük kazançların elde edildiği çıkış akımlarının sonlarına doğru senette yüksek işlem miktarı ile bir zirve ( fiyatların eriştiği en uç nokta diyelim ) elde edilir. Daha sonraki düzeltme ( geri çekilme veya fiyatlardaki düşüş ) senet fiyatını aşağılarda bir noktaya kadar çeker. Yeni alım dalgası ile senette yükselişe geçilir ve senet eski zirve fiyatını da aşarak yeni bir zirveye ( bir önceki en uç fiyatında üstünde olan fiyata ) koşar. İkinci zirveye doğru olan bu koşuda işlem miktarının azalması dikkatleri çekebilir.

Daha düşük işlem miktarıyla daha yüksek seviyelere gidilmesi talebin ( tabii arzda azalıyor diye düşünenleriniz de olacaktır ) azalması anlamına gelebilir. Elde edilen yeni zirveden başlayan satış- lar gittikçe yoğunlaşabilir. Zirve fiyatı ortada sipsivri ( dımdızlak ) kalacak şekilde belirginleşir. Artık elde edilen zirve sayısı ikiye erişmiştir. Her ne kadar iyi ama daha sonra senet yeniden fırlayıp daha yukarılara da gidebilir diyenler olacaksa da tedbirli olma zamanı gelmektedir. Bu noktada her şey apaçık ortada olmasa bile gözünüzün önündeki görüntüden şüphelenmeye başlamakta yarar bulunmaktadır. Formasyonda eksik olan son taş üçüncü zirvenin oluşması ile yerine oturacaktır. İkinci zirveden başlayan düşüş genelde ilk zirveden başlayan düşüş sonunda elde edilen dip noktasına yakın yerde veya biraz daha üst seviyelerde oluşabilir. Çok nadir olarak görülse de ikinci dip noktası ilk dip noktasından da aşağıda gelişebilir. Son çıkış hamlesinde işlem miktarını düşüşü ( azalması ) hayra alamet değildir. Çıkış cılız bir şekilde gelişip fazla uzağa gidemeden satışlarla karşılaşılmakta ise durum iyiye gitmiyor demektir. Artık uzun süren rüyadan uyanma ve gerçeklere dönme zamanı gelmiştir. Senet üçüncü bir zirve yaptıktan sonra düşüşe geçerek ilk iki dip noktasını bağlayan çizginin altına inerse formasyon tamamlanmış sayılmaktadır.
Formasyonda iki dip noktasından geçecek şekilde çizilen çizgiye teknik olarak “ boyun çizgisi – neckline “ denilmektedir. Bu çizginin altına gidilmesi durumunda senet satılmalıdır.

Formasyon eğer endekslerde oluşursa piyasaların aşağılara gidişi durumunda çok az senet prim yapacağından ve genelde senetlerin % 90’ nın da ( belki de daha fazla ) düşüş yaşanabileceğinden senetlerden kurtulmak gerekmektedir.

“ Omuz – baş – omuz “ zirveleri her ne kadar gelişmiş borsalarda uzun sürede gerçekleşmekte ise de İMKB’ de çok daha kısa sürede oluşmaktadır.

Genelde göstergeler açısından “ RSI “ ve “ Williams’ % R “ tipi göstergelerde bu tür formasyonlar ( Bakınız. “ Kurtlarla Tango “ adlı kitabıma ) senetlerdeki görüntüden daha önce ortaya çıkarak yatırımcıları fiyatlar açısından gelen tehlikeyi ( yaklaşan fırtınayı ) önceden haberdar edebilir.

Düşüşlerin ne kadar olabileceği ( fiyatlardaki kayıpların diyelim ) konusunda fikir yürütmek isteyenler için kullanılabilecek en basit tekniklerden birisi formasyonun gereği olarak şu şekilde bulunabilir ;
En yüksek zirveyi teşkil eden fiyat seviyesi ile o noktadan aşağıya doğru dikine inildiğinde “ boyun çizgisi ” ne değdiği noktadaki fiyat seviyesi arasındaki fark ( fiyat olarak - örneğin 2000 lira gibi ) bulunur. Daha sonra bu fiyat farkı senetlerdeki fiyatların “ boyun çizgisi ” ni aşağı yönde deldiği noktadan başlamak üzere aşağı yönde uzatılır ve düşüş sonunda erişilebilecek fiyat seviyesi bulunur.
Elde edilen fiyat senetlerin aşağı yönde kat etmesi gereken minimum fiyat seviyesidir.
Fiyatlar düşüş trendi içinde hesaplanan fiyat seviyesinden de aşağılara gidilebilir.
Yukarıda göreceğiniz örneklerde düşüşlerin yarattığı tahribatları hep beraber izleyeceksiniz.
Aşağıda grafiklerin açıklamaları sunulmaktadır :

GRAFİK NO. 1 : AKAL TEKSTİL


Grafikte gösterildiği gibi senet yükseliş trendi içinde 22000 lere kadar geldikten sonra yatay bir bant ( aşağı eğimli olan bir bant ) hareket ederek düzeltmeye girmekte. 50 günlük hareketli ortalamanın altına inmeyen senette başlayan yeni alım dalgası senedi " 1 " ile belirlenen "26000" seviyesine kadar taşımakta. Satış dalgasının yarattığı düşüş 20 günlük hareketli ( düz çizgi ile belirlenen eğri ) ortalamada dengelenmekte ve senet yeniden tırmanışa devam etmekte.
" 2 " numaralı zirvenin oluştuğu " 28000 " de beliren yeni bir satış dalgası daha senedi aşağılara itmekte. İlk düşüş ile ikinci düşüşte elde edilen dip noktaları ( grafikte biraz aldatıcı gözüküyor zira ikinci dipten değil de biraz altından geçmiş belirtilen çizgi ) bir çizgi ile birleştirilirse bu çizgi destek çizgisi haline dönüşmekte. teknik anlamda ise " boyun çizgisi " olarak adlandırılabilir. " 3 " nolu zirveden sonra aşağı yönde başlayan fiyat hareketi 20 günlük hareketli ortalama ve boyun çizgisine de kırdıktan sonra çok sert bir düşüşe geçerek yoluna devam etmekte. Bu şekilde düşüşlerin neden gerçekleştiği konusuna gelince sebep olarak formasyonun gerçekleştiğini gören yatırımcıların başlarına geleceği tahmin ettiklerinden bir an önce satarak kaçmaya çalışmaları gösterileceği gibi aynı zamanda senet alan yatırımcıları şoka sokarak onlara mallarını sattırmama amacı da taşıyabileceğidir. Nasılsa yarın çıkacak sendromuna takılan yatırımcı olup biteni anlayamadığı için belli bir seviyeye kadar hızla çekilen senette artık " çok düştü , satamam ki zararım çok " düşüncesi içinde senedi uzun zaman kayıp üstüne kayıp yaşayarak taşımak zorunda kalacaktır. Ta ki bir gün gelip çok düşük fiyatlarda bıkkınlık yaşayarak " lanet olsun bu artık hiç çıkmayacak galiba " diyerek satışa geçeceği güne kadar.
Düşüşün ilk etapta nerelere kadar gelebileceğini hesaplamak için ise yaptığımız işlem şudur :
28000 ve 22000 ( yuvarlak hesap diyelim ) arasındaki fark 6000 lira ( grafikte " x " ile gösterilmekte.) olmaktadır. Bu fark senedin boyun çizgisini delme noktasındaki fiyattan ( " 22500 diyelim ) çıkartıldığında önümüze gelen rakam 16500 olmakta. Senet bu kadar düşüşü grafikte de gördüğünüz gibi yaşamış. Elde edilen fiyat seviyesinin aşağı yönde gelinebilecek minimum yer olduğunu unutmamak gerekmekte. daha da fazla gidebilir dedik. Şimdi anlamaktasınız bazı yatırımcıların başlarına neler gelebileceğini sezdikleri için yukarılarda bir yerde neden senetlerden alel acele kaçmaya çalıştıkları !! Senet baktığınız grafiğin elde edildiği Mart 15 2001 tarihi itibarıyla 6000' ni bile görmüş.

GRAFİK NO 2 : FORD OTOSAN


30000' ler civarında gerçekleşen " ters omuz - baş - omuz " tabanından sonra yükselişe geçen senet " 1 " ile gösterilen yere kadar neredeyse soluksuz tırmanmakta. Gelen satışlar 20 günlük hareketli ortalamada duruluyor. Alımların gelmesi ile senet bu sefer " 1 " nolu zirve geçilip " 2 " nolu fiyata gidilmiş. Kısa süreli satış sonrası gelişen yeni çıkış hamlesi " 3 " nolu zirveye kadar gidilmesine sebep olmakta ise de gördüğünüz gibi " 3 " nolu zirve fiyatlar fazla uzaklaşamadan ve diğer iki zirve fiyatlarının üstüne de çıkamadan ortaya çıkmakta. Dipleri birleştiren boyun çizgisinin kırılması ile de senet düşüş trendine girmekte. Ortalamaların altına inildikten sonra yaşanan hızlı düşüş yatırımcıları yüksek fiyatlarda ( maliyetlerde ) çakılı bırakmakta. 35000 lira civarında kısa süreli bir sıkışma alanı yaşandıktan sonra düşüş yeniden başlamakta. Çoğunuzun bildiği flama formasyonu oluştu burada. İlk düşüş yüksekliği " x " ile gösterilen görüntüde sıkışma alanının altına gidiş başladığında da bir o kadar " yani " x " kadar mesafe aşağı yönde kat edilmekte.
Sadece zirve formasyonunun yarattığı tahribata bakacak olursanız 50000' li fiyatlardan " 17250 " ye inilmekte. % 60' a yakın bir kayıp söz konusu !

GRAFİK NO 3 : DOLAR BAZINDA UZUN VADELİ VESTEL GRAFİĞİ
( FORMASYONDA “ SAĞ OMUZ ” ANA ZİRVEYE EN YAKIN YERDE OLUŞAN ZİRVEDE TANIMLANMAKTA )


" Vestel " senedinin dolar bazında grafiğine bakacak olursak 1998 yılı krizinde “ 0.20 cent “ seviyelerinde dip yaptığını görmekteyiz. 99 senesinin başından itibaren yükselişe geçen senet “ 0.50 cent “ seviyesine yaklaştıkça satışlara uğramakta. 99 Ağustos depremi sonrası piyasalarda gelişen büyük çıkış içinde hızla yükselen senet " 1.05 cent " seviyelerinde zirve yapıp düzeltmeye uğramakta. “ 0.65 cent “e kadar sert bir düşüş yaşayan senette daha sonra gelen alımlar fiyatı “ 1.30 cent “ e kadar taşımakta. Yeni gelen satış dalgası fiyatı “0.90 cent” e kadar indirmekte. Senet son bir hamle ile yükselişe devam etmek isterse de “1.10 cent ” aşılamamakta. Satışlar yoğunla- şırken hareketli ortalamalara kadar devem eden düşüşle “ 0.75 cent “ seviyesi görülmekte.

Yeni çıkış hamlesi de daha öncekilerden aşağılarda bir zirve yaparak “ 0.90 cent “ seviyesinde gelen satışlar içinde boğulmakta. Artık “ 0.80 cent ” seviyesinden geçen destek çizgisinin aşağı yönde geçilmesi ile formasyon tamamlanarak uzun vadeli düşüşe başlanmakta. Görüntüde “ sağ omuz ” u “ 1.10 cent “ seviyesinde tek parça olarak kabul edip boyun çizgisini “ A “ ve “ B “ den geçecek şekilde de çizebilirsiniz. O zaman aşağı yönde gerçekleşmesini beklediğiniz akım içinde ilk etapta nerelere gelinebileceğini “ X “ lerle göstermekteyim. Bazılarınız ise “ baş kısmını “ ikili zirve şeklinde görüp daha geniş bir çerçeveye yayılan bir “ omuz – baş – omuz “ zirve formasyonuna inanabilir. Eğer o şekilde bir görüntüye inanılıyorsa da formasyon gerçekleştiğinde senedin düşüş tamamlandığında nerelere inebileceğini “ Y “ lerle göstermekteyim.
Her iki şıktan hangisini seçmek gerekiyor diye soranlara ise cevap şu olabilir ;

Her iki şıkta da senet zaten düşüşe geçmekte. Satılmalı.

Nerelere gidebileceği konusuna gelince verilen hedefler en az kat edilmesi gereken mesafeler olduğundan ve kesinlikle son dip noktasını vermediğinden fazla da bir şey fark etmemekte. Dip çalışmaları başladığında zaten bir şeylerin oluştuğu konusunda fikir sahibi olmaya başlayacaksınız.

GRAFİK NO 4 : DOLAR BAZINDA UZUN VADELİ VESTEL SENET GRAFİĞİ (FORMASYONDA “ BAŞ “ KISMI İKİLİ ZİRVE ŞEKLİNDE GÖSTERİLMEKTE – “ 1 ” VE “ 2 ” NOLU ZİRVELER )


Dikkat ederseniz “ baş “ ile ilgili kısımda “ 1 “ ve “ 2 “ ile iki adet zirve görülmekte. Diğer anlamda bu kısım “ ikili zirve “ görünümünde. Daha sonraki düşüş içinde elde edilen dip noktasından sonraki zirve de “ sağ omuz ” u teşkil etmekte. “ Y “ ile belirlenen formasyonun yüksekliği fiyatların “ boyun çizgisini “ kırdığı noktadan başlamak üzere aşağı yönde taşındığında 98 senesinde yaşanan ekonomik depremin fiyatlarına kadar inilmekte.
Kaynak : Teknik Borsa

Bu Mesaj 12-08-2007 17:05:28 PM değiştirilmiştir. Değiştiren... : ToKoBa.

Omuz - Baş - Omuz formasyonu genellikle uzun yükseliş trendlerinin sonunda görülür. Oluşum süresi bir aydan bir yıla kadar değişir ve trend dönüşünün en önemli sinyallerinden biridir.

İşlem hacmi Omuz-Baş-Omuz formasyonunun en önemli göstergesidir. İşlem hacminin çoğu sol omuz oluşurken görülür ve sonrasındaki düzeltme esnasında belirgin bir şekilde azalmaya başlar. Düzeltme bittiğinde, fiyatlar yeniden yükselişe geçer ancak, bu sefer işlem hacmi sol omuz altında oluşan işlem hacminden çok daha azdır. İşlem hacminin yetersiz olması, fiyatları daha yükseğe taşımaya yetmez ve yeni bir düzeltme düşüşü başlar. Azalan işlem hacmi çok önemli bir uyarı sinyalidir. Sağ omuz, yükseliş yönündeki son çabadır ve işlem hacmi daha da azdır. Boyun çizgisinin kırılması formasyonun tamamlanması anlamına gelir ve düşüş trendine girilir. Düşüş hedefi, aşağıdaki şekilde de gösterildiği gibi, boyun çizgisinden baş formasyonunun en tepesine çizilen dikey çizginin, boyun çizgisi altına taşınması ile tahmin edilebilir.



Bazen, ayı piyasasının sonunda, yani düşüş trendlerinin sonunda, tamamen ters bir formasyon oluşur. Bu " Ters Omuz - Baş - Omuz" formasyonudur. Ters omuz-baş-omuz formasyonu da çok önemli formasyonlardan biridir ve düşüşün bittiğinin ve artık yükseliş trendine girileceğinin erken uyarısıdır. Hedef belirlemesi, Omuz - baş - omuz formasyonu ile aynı şekilde yapılır.



Bazen, çoklu omuz baş omuz formasyonları da görülebilir . Yorumlaması omuz-baş-omuz formasyonları ile aynıdır.
Kaynak : Forex Signals Turkey

İngilizcede "Head and Shoulders" diye bilinen bu şekil, en çok bilinen şekillerden biridir ve piyasaya ne zaman girileceğine dair net bir sinyal verir. Yükselen bir eğilimde bu şekil üç izafi tepeden ibarettir. İlk ve son tepe hemen hemen aynı seviyede olup omuzları oluşturur. Ortada olan tepe daha yüksektir ve başı oluşturur. Başla omuzların arasındaki izafi dipler boyun çizgisini oluşturur. Bu şeklin oluşması tamamlandığında boyun çizgisi ana destek hattını oluşturur. Bu durumda fiyat ya bir kere yukarıya zıplayıp hızla boyun çizgisinin altına düşer ya da doğrudan boyun çizgisini kırıp inişe geçer.

Kaynak : Foreks-Türkçe