Boşluk, hiçbir hisse senedinin el değiştirmediği fiyat alanı olup günlük grafiklerde Boşluklar, belirli bir hisse senedinde herhangi bir günde işlem gören en düşük fiyatın önceki günde işlem gören en yüksek fiyattan daha yüksek olduğu ya da bir günün en yüksek fiyatının, önceki günün en düşük fiyatından daha düşük olduğu zaman meydana gelmektedir.

Haftalık grafiklerdeki Boşluklar ise, bir hafta içinde kaydedilen en düşük fiyatın, önceki hafta içinde kaydedilen en yüksek fiyattan daha yüksek ya da bir hafta içinde gerçekleşen en yüksek fiyatın önceki haftaki en düşük fiyattan daha düşük olduğu durumlarda meydana gelmektedir. Ancak haftalık grafiklerdeki Boşluklar günlük grafiklerde olduğu kadar sık meydana gelmemektedir.

Aylık grafiklerde meydana gelen Boşlukların oluşumu da günlük ve haftalık grafiklerdeki gibi olup; bunlar aktif olarak işlem gören hisse senetlerinde çok nadir görülmektedir.

Bir Boşluğun oluşmasında etkili olabilecek faktörler şu şekilde sıralanabilir:
- Bir hisse senedinin iki veya daha fazla piyasada işlem görmesi. İlgili hisse senedinin bir merkezdeki işlemleri belirli bir fiyattan kapandığında, bu merkezdeki fiyat hareketleri diğer merkezleri de etkilemekte ve Boşluğun oluşmasına neden olmaktadır.
- Bir merkezde işlemlerin kapanışı ile açılışı arasındaki sürede hisse senedinin fiyatını etkileyen önemli gelişmelerin meydana gelmesi.
- Bazı hisse senetlerinin piyasasının ince olması. Bir hisse senedinin haftada sadece iki veya üç defa işlem görmesi durumunda Boşluğun oluşması çok doğaldır.

Boşluğun kapanması, müteakip bir fiyat trendinin Boşluk bölgesine geri dönmesidir. Örneğin bir hisse senedinin fiyatı hergün yükselmekte ve 4.100, 4.200, 4.300, 4.600, 4.800 TL gibi artışlar kaydetmekte, bir sonraki günde en düşük fiyatı 5.000 TRL, en yüksek fiyatsa 5.200 TRL olmakta ve kapanış da 5.200 TRL seviyesinde gerçekleşmektedir. Burada 4.800 ile 5.000 TRL arasında Fiyat Boşluğu oluşmaktadır. Daha sonra fiyatlar tırmanışa devam edip 10.000 TL seviyesine ulaşması, oluşmuş olan Boşluğun aylar belki de yıllarca kapanmayacağını ifade etmektedir. Her Boşluğun mutlaka kapanacağı inancı yanlış olmasına rağmen, genelde kapanmaktadır.

Bir günün kapanışı ile ertesi günün açılışı arasında olmayıp tek bir gün zarfında meydana gelen Boşluklara “Gün İçi Boşluklar” (Intra-Day Gaps) denilmektedir.

Teknik açıdan herhangi bir öneme sahip olmayan Boşluklar’ı şu şekilde sıralamak mümkündür:
- Fiyatlarda müsade edilen minimum değişmeyi temsil eden Boşluklar.
- Fiyattaki normal veya mevcut alım-satım koşulları altında meydana gelen değişmelerden daha geniş olmayan Boşluklar.
- Hisse senedinde sürekli ve alışkanlık halinde meydana gelen Boşluklar.
- Temettü ödemesi nedeniyle meydana gelen Boşluklar. Bunların grafiklerde görülmemesi için fiyatlar geriye doğru düzeltilirler.

Düşük fiyatlı veya az işlem gören hisse senetlerinde Boşluk oluşumlarına daha sık rastlanmaktadır. Zira bu hisse senetleri yeterli derinliğe ulaşmamış olduklarından dolayı sık sık aralıklar oluşabilmektedir.

Daha önce de belirtildiği gibi, bir Boşluk mutlaka kapanmak zorunda değildir. Ancak yükselişin getirdiği küçük tepkilerde fiyatın Boşluğa kadar gerileyerek Boşluğu kapatması kuvvetle muhtemeldir. Kısa sürede kapanan Boşluklar, ya Olağan Boşluklar’dır ya da Tükeniş Boşlukları’dır.

Gelecek için anlam taşıyan Boşluklar’ı şu şekilde sıralamak mümkündür:
- Kaçış Boşlukları (Breakaway Gaps)
- Ölçüm Boşlukları (Runaway Gaps)
- Tükeniş Boşlukları (Exhaustion Gaps)
- Olağan Boşluklar (Common Gaps)
- Ada Dönüşleri (Island Reversals)
Kaynak : IBS

Kaçış Boşlukları, belirli bir sıkışma sürecinden sonra, fiyatlar bu sıkışma alanının destek/direnç bölgelerini kırdığında ortaya çıkmaktadırlar. Diğer bir ifade ile bu Boşluklar formasyon oluşumları ile yakından ilgili olup; formasyon tamamlandıktan hemen sonra meydana gelmektedirler. Özellikle üst çizginin yatay olduğu Yükselen Üçgen gibi formasyonların bitiminde çoğunlukla Kaçış Boşluğu takip etmektedir. Bu noktada yatay çizginin, aynı seviyedeki arz sayesinde geliştiği düşünülürse, çizgi üzerinde arzın tükenmesiyle oluşacak Boşluklar’ın mantığı daha iyi anlaşılabilmektedir.

Bu Boşlukların bir diğer adı da “Kırılma Boşlukları”dır. Boşluğun büyüklüğü fiyatların hedefleri konusunda önemli ipuçları vermektedir. İşlem hacmi ile desteklenen hareketler daha uzun süre devam etmekte ve analizciye önemli sinyaller verebilmektedir.

Boşluğun büyüklüğü, kopuş gücünün kuvveti hakkında bilgi vermektedir. Örneğin bir geri dönüş veya konsolidasyon örneğinin bir Boşluk ile birlikte kırılması Boşluksuz kırılmaya göre fiyatları daha ileriye ve/veya daha hızlı taşıyacaktır. Zira Boşluğu meydana getiren alış-satış baskısı, Boşluksuz bir kırılmaya göre daha güçlüdür. Bu tür Boşluklar genellikle uzun süren taban oluşturulmasının sonucunda görülmekte ve hisse senedi fiyatlarını hızla yukarı taşımaktadırlar.

Kaçış Boşluğu’nun kapanma olasılığının saptanması için Boşluktan önceki ve sonraki işlem hacminin incelenmesi gerekmektedir. Boşluğun meydana geldiği başlangıç fiyatı seviyesinde işlem hacmi yüksek olmuş, fakat fiyatlar ileriye hareket ederken işlem hacmi azalmışsa, Boşluğun kapanma şansı vardır. Ancak fiyatlar Boşluk’tan ileri hareket ederken işlem hacmi de artmışsa Boşluğun kısa sürede kapanma şansı azdır.

Aşağıda bir Kaçış Boşluğu grafiği yer almaktadır:

Kaynak : IBS

Ölçüm Boşlukları, fiyatların devam eden bir trendin dinlenme aşamasından sonra buradan boşluk bırakarak trend yönünde devam etmesi sırasında ortaya çıkmaktadırlar. Diğer bir ifade ile bu Boşluklar hızlı ve dik yükseliş veya düşüşlerin yönünde meydana gelmekte ve bu hızlı hareketin içinde görülen Boşluklar fiyatın yaklaşık olarak daha ne kadar bu yönde gidebileceğini belirlemektedirler. Fiyat, ilk harekete başladığı yerden Boşluğun görüldüğü yere kadar dik olarak ölçülmektedir. Fiyatlar aşağı doğru iniyorsa ölçülen mesafe kadar daha aşağı inmesi beklenirken; yükselen trendde aynı ölçüm yukarı doğru yapılmaktadır.

Bu Boşluklar ölçümde kullanıldıklarından dolayı, Boşluk türleri içinde en yararlı olanlarıdır. Olağan Boşluklar ve Kaçış Boşlukları fiyatların sindirildiği bölgelerde görülürken; Ölçüm Boşlukları hızlı hareketlerin ortalarında oluşmaktadır. Grafiklerde geriye doğru bakıldığında Ölçüm Boşlukları kolaylıkla tanınabilmektedir. Burada asıl önemli olan nokta bu Boşluklar’ın oluştuğu günlerde teşhis edilebilmesidir.

Ölçüm Boşlukları’nın Olağan Boşluklar veya Kaçış Boşlukları ile karıştırılması herhangi bir tehlike yaratmazken; Tükeniş Boşlukları ile karıştırılmaları önemli hatalara yol açmaktadır.

Ölçüm Boşlukları’nın kısa sürede kapanma ihtimali çok zayıf olup; Boşluğun işlem hacmi ile desteklenmesi trend eğiminin yüksek olacağına işaret etmektedir.

Aşağıda bir Ölçüm Boşluğu grafiği yer almaktadır:

Kaynak : IBS

Fiyatların zirve oluşumu sonrasında görülen bu Boşluklar, artık trendin sona erdiğini ifade etmektedir. Kaçış Boşlukları bir hareketin başladığını, Ölçüm Boşlukları hareketin devam edeceğini işaret ederken; Tükeniş Boşlukları da hareketin sonunda meydana gelmekte ve hareketin sona ereceği sinyalini vermektedir.

Kaçış Boşlukları ile Ölçüm Boşlukları birbirlerinden kolaylıkla ayırt edilirken; Tükeniş Boşlukları ile Ölçüm Boşlukları’nın ayırt edilmesi oldukça zordur. Bununla beraber bir Boşluğun Tükeniş Boşluğu olduğunu işaret edebilecek bazı özellikler şu şekilde sıralanabilmektedir:
- Boşluğu takiben işlem hacmi olağanüstü bir seviyeye ulaşır, fakat fiyatlardaki yükselme trendi eski momentumunu koruyamazsa, sözkonusu Boşluk büyük ihtimalle Tükeniş Boşluğudur.
- Boşluğun meydana gelmesinden sonraki günün kapanış fiyatı Boşluğun yakınına geri dönerse, sözkonusu Boşluk çok büyük ihtimalle Tükeniş Boşluğudur.
- Boşluktan önceki geri dönüş veya konsolidasyon örneği, fiyat hareketi ile ilgili bütün hedeflere ulaşmışsa sözkonusu Boşluğun Tükeniş Boşluğu olma olasılığı yüksektir.

Tükeniş Boşlukları ile Ölçüm Boşlukları arasındaki bazı farklılıkları aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür:
- Ölçüm Boşlukları uzun süre kapanmazken, Tükeniş Boşlukları kısa sürede, çoğunlukla iki ile beş gün içinde kapanmaktadır.
- Ölçüm Boşlukları sırasında boşluk kapanmamakta fakat trend önceki yönüne devam etmekte; Tükeniş Boşlukları’nda ise boşluğun kapanması trendin sona erdiği sinyalini vermektedir.
- İşlem miktarı, Tükeniş Boşlukları’nda Ölçüm Boşlukları’na oranla çok daha fazladır.
- Ölçüm Boşlukları’ndan sonra hisse senedi herhangi bir satış dalgasına çarpmadan uzun süre yoluna devam etmektedir. Tükeniş Boşlukları’nda ise hisse senedi daha fazla ilerlemeden alım-satım işlemleri görülmemekte ve hızlı iniş-çıkışlar başlamaktadır.
- Ölçüm Boşlukları genellikle Bayrak ve Flama Formasyonları’nın sonuçlanması sırasında başlamaktadır.

Aşağıda bir Tükeniş Boşluğu grafiği yer almaktadır:

Kaynak : IBS

Bu Boşluklar genelde formasyon oluşumları içerisinde oluştuğundan fiyat hedefleri açısında bir önem taşımamaktadırlar. Tarafların sabırsızlanması sebebiyle oluşan bu Boşluklar trend dönüşü sinyali vermeyip formasyonun devamına işaret etmektedirler.

Simetrik Üçgen içerisinde görülen bu tür Boşluklar formasyonun kırılma yönünde bir fikir vermekte; fiyatlar genelde formasyona girdikleri yönde devam etmekte ve trendde bir değişiklik görülmemektedir.

Boşlukların çoğu bu grupta yer almaktadır. İşlem bölgelerinde ortaya çıkan Olağan Boşluklar gelecek açısından önem taşımamaktadır. Bu Boşluklar özellikle formasyonlar arasında ve yatay gelişen trendlerde görülmekte; bu bölgelerde yoğun alım-satımlar gerçekleşmektedir.

Olağan Boşluklar, fiyatın bir sindirim bölgesinde olduğunu ifade etmekte ve birkaç gün içinde kapanmaktadır.

Aşağıdaki grafikte Olağan Boşluklar görülmektedir:

Kaynak : IBS

Ada Dönüşleri, bir zirve veya bir dip oluşumu sırasında fiyatların aniden trend yönünde boşluk bırakmak sureti ile bir hareket yapması, sonrasında bu hareketin ters yönünde tekrar boşluk bırakarak trend yönünün değişmesi sırasında ortaya çıkmaktadırlar. Örneğin yükselen bir trendde oluşan Tükeniş Boşluğu’ndan sonra fiyat yükselmeye devam ederek birkaç günlük yükselişle daha yükseğe çıkabilmektedir. Aniden gelen satış artışlarıyla fiyat gerilemeye başlamakta, bu iniş esnasında önceki boşluk civarında, ondan biraz daha yukarıda veya aşağıda yeniden boşluk oluşmakta ve bu oluşum Ada Dönüşünü ifade etmektedir. Burada, her iki tarafında da boşluk oluşan bir fiyat bölgesi oluşmuştur ve diğer fiyatlardan kopuk olması nedeniyle bir adayı andırmaktadır.

Trend dönüşleri genelde uzun zaman gerektirirken Ada Dönüşleri daha kısa zamanda oluşmaktadır. Ada Dönüşleri genelde işlem hacmi düşük olan (sığ) hisse senetlerinde görülmekte; endekslerde ise bu formasyonlara çok nadir rastlanmaktadır.

Ada Dönüşleri, orta ve uzun vadeli trendlerde görüldüğü zamanlarda güvenilir ve kolay tespit edilir bir sinyal olma niteliği taşımaktadırlar.

Aşağıdaki grafikte bir Ada Dönüşü oluşumu görülmektedir:

Kaynak : IBS

Borsa sözlük anlamı alım veya satım işleminin gerçekleşmediği fiyat bölgesidir.

Alıcılar ve satıcılar arasındaki denge fiyatlarda kurulamadığından ötürü senetler gün içindeki alım satım sırasında bir önceki günün en yüksek seviyesinden de üstte olarak açılırlar ve daha da yukarıya giderler, veya satıcıların çoğunlukta olduğu ortamda senetler düşük fiyattan açarlar ve bir önceki günün en düşük fiyatıyla aralarındaki fiyat farkını kapatmadan günü tamamlarlar.

Bu durumda grafikler (çubuk grafiklerinde) üzerinde birtakım fiyat boşlukları oluşur. Fazla derinliği olmayan ve çok az miktarda işlem gören senetlerde alım-satım boşlukları anlam taşımazlar. Temettü dağıtımı sırasında oluşabilecek boşluklarda teknik açıdan anlam taşımazlar.
Önem taşıyan boşluklar üçe ayrılır.

KOPMA (KURTULMA ) BOŞLUKLARI:

Sıkışma hareketinin sonunda ve akımın yön değişimini gösterircesine direnç veya destek bölgesinin kırılışında ( geçilişinde ) ortaya çıkabilir. İşlem miktarı ile desteklendiklerinde teknik analizciye önemli ipucu verir.Boşluğun büyüklüğü önem taşımaktadır ve kopuş gücünün kuvveti hakkında yatırımcıyı bilgilendirir. Bu türden boşluklar genellikle uzun süren taban oluşturulmasının sonucunda görülür. Senet fiyatları hızla yukarı gider.

ÖLÇME VEYA KAÇIŞ BOŞLUKLARI

Genellikle yolun yarısında gerçekleşir ve gidilecek mesafenin yarısını belirttiklerinden ölçme boşlukları adını taşırlar. Kopma boşlukları sırasında senet çoğu kimse tarafından bilinmemekte ise de ölçme boşluklarının oluştuğu yerde çoğu yatırımcı senedin ismini öğrenmiştir ve senet popüler hale gelmiştir.
Fiyat kopma sırasında boşluklar bırakarak (İMKB ' de tavan-tavan yaparak ) hızla koşusuna devam eder.

BİTKİNLİK BOŞLUKLARI :

Son zirvede alım ve satım işlemleri yoğunlaşır. Alışlar sırasında oluşan boşluklara, satışları simgeleyen ve aşağı yönde oluşan boşluklar da katılmaktadır. Fiyatlar geniş bir çerçeve içinde hareket etmektedir. Son zirve elde edildikten sonra bir kaç gün devam eden satış boşlukları görülür. Artık bitkinlik başlamıştır. İşlem miktarı bitkinlik boşluklarında çok fazladır.

Ölçme boşluklarından sonra senet herhangi bir satış dalgasına çarpmadan uzun süre yoluna devam ederken bitkinlik boşluklarında ise fazla gitmeden dirence uğrar ve hızlı inişler, çıkışlar başlar.

Ölçme boşlukları genellikle bayrak veya flama formasyonunun sonuçlanması sırasında başlar. Bitkinlik boşlukları önceki sıkışma bölgesinden boşluklar bırakarak çıkılıp varılması gereken yere gelindikten sonra oluşur.




Kaynak : Teknik Borsa