Opsiyon Türleri ve Sınıfları

[ToKoBa]

Alıcı sözleşmeye konu kıymeti ileriki bir tarihte satın alma hakkını satın almışsa bu opsiyon sözleşmesine alım opsiyonu (call option), satma hakkını satın almışsa bu opsiyona da satım opsiyonu (put option) adı verilir. Alım opsiyonunun alıcısı, opsiyondan doğan hak kullanıldığında kıymetin de alıcısıdır. Satım opsiyonunun alıcısı ise, opsiyondan doğan hak kullanıldığında kıymetin satıcısıdır.

Otomobillere yaptırılan KASKO poliçeleri satım opsiyonlarına örnek olarak verilebilir. KASKO poliçelerinde sigortalı (opsiyonun alıcısı) aracını muhtemel bir kazada oluşabilecek hasarlara karşı (risk faktörü) 1 yıl süreyle (opsiyonun vadesi) korumak için sigortacıya (opsiyonun satıcısı) belirli bir ücret öder (opsiyon primi). Bu ücret aracın piyasa değeri (kullanım fiyatı) üzerinden hesaplanır. KASKO poliçelerinde sigortacı risk gerçekleştiğinde aracı sözleşmede belirtilen piyasa değeri üzerinden satın almayı (aracın pert olması) taahhüt eder. Ancak söz konusu risk 1 yıl içerisinde gerçekleşmezse sigortalı poliçeden doğan hakkını kullanamayacağı için başlangıçta verdiği prim sigortacının karı olarak alıkonacaktır.

Opsiyon sözleşmeleri Avrupa tipi ve Amerikan tipi olmak üzere ikiye ayrılır. Avrupa tipi opsiyonlarda alıcı sözleşmeden doğan hakkını sadece vade sonunda kullanabilir. Amerikan tipi opsiyonlarda ise alıcı hakkını satın aldığı tarih ile vade sonu arasında herhangi bir zaman diliminde kullanabilir. Bu anlamda yukarıda verilen KASKO örneği Amerikan tipi put opsiyonlarına uygundur.

Avrupa tipi opsiyon sözleşmelerinde satıcı taraf alıcı hakkını kullandığında yükümlülüğünü ne zaman yerine getireceğini önceden bilmektedir. Ancak Amerikan tipi opsiyonlarda satıcının yükümlülüğünü ne zaman yerine getireceği belirsizdir. Hak satın alındıktan bir saat sonra bile uzun taraf sözleşmeden doğan hakkını kullanmak isteyebilir. Bu belirsizlik yüzünden genelde aynı vade ve kullanım fiyatına sahip Amerikan tipi opsiyonlar, Avrupa tipi opsiyonlara nazaran daha pahalıdır.

Kaynak : Vadeli İşlemler