Türkiye'de ve Dünyada Vadeli İşlemler

[ToKoBa]

Bank of International Settlement verilerine göre 2003 yıl sonu itibarı ile tüm dünyaki tezgah üstü piyasalarda 197 trilyon 177 milyar US$ tutarında vadeli işlem yapılmaktadır. Bu tutarın %72'sini faiz oranı üzerine vadeli işlemler oluşturmaktadır. Organize borsalarda ise aynı dönemde 36 trilyon 733 milyar US$ tutarında finansal vadeli işlem yapılmaktadır. Faiz oranı üzerine futures ve opsiyon sözleşmeleri bu tutarın yaklaşık %92'sine tekabül etmektedir.

Türkiye'de Osmanlı İmparatorluğu döneminden beri vadeli işlemler bilinmekte ve yapılmaktadır. Söz konusu dönemde devlet borçlanma senetleri üzerine yapılan vadeli işlemler oldukça popülerdir. Zaman zaman yasaklansa da bugünlere kadar yapılmaya devam eden vadeli işlemlere bugün ticaret borsalarında alivre işlem adı altında rastlanmaktadır. Bu işlemler ürünün elde yokken satışını düzenler ve belirli bir oranda teminat yatırılmasını gerektirir.

Türkiye’de ilk organize vadeli işlem piyasası 1997 yılında Altın Borsası bünyesinde açılmıştır. Bu piyasada TL ve US$ bazında altın üzerine futures sözleşmeleri işlem görmektedir. Döviz üzerine futures sözleşmelerine ise 2001 yılında İstanbul Menkul Kıymetler Borsası bünyesinde başlanmıştır. Türkiye’nin ilk vadeli işlemler borsası İzmir’de 19 Ekim 2001 tarihli Bakanlar kurulu kararı ile kurulmuştur. Aynı zamanda Türkiye’deki ilk özel borsa olma özelliğini de taşıyan VOBAŞ’ın 2005 yılında faaliyete geçmesi planlanmaktadır.

Kaynak : Vadeli İşlemler